Những loại lá được xem là "thuốc quý" ngày mùng 5/5

Theo dân gian, bất cứ loại lá nào hái đúng vào giờ Ngọ ngày 5/5 âm lịch đều được xem là lá thuốc. Nhưng trên thực tế, người ta chỉ quen hái một số lá nhất định ở các vùng rừng núi hoặc trồng tại nhà. Đó là các loại lá như tía tô, bầu đường, rẻ quạt, ngải cứu, mã đề, đinh lăng, hoắc hương, đại tướng quân, ngũ gia bì, dủ dẻ, dây chiều, lá bướm, sim, lá mơ, lá bạc thau, lá ổi, lá lốt, lá bạc hà…

Mỗi loại lá có công dụng khác nhau hoặc có thể kết hợp dùng như một bài thuốc nam, là tổng hợp các loại thảo dược đặc hữu có mùi thơm ngát, tác dụng thanh nhiệt, mát gan, bổ huyết, an thần, lợi tiểu, ăn ngon ngủ ngon...

Gọi là lá mùng 5 vì chính vào dịp này, từ chợ cho đến khắp các ngả đường, dễ dàng thấy những bó lá được bày bán. Nước lá mùng 5 khi đó sẽ là tổng hợp hương hoa, mùi cây lá thuốc nam, bao gồm cả vị đắng, chát, mùi thơm hòa quyện vào nhau.

Tuy nhiên không phải ai cũng “sành” trong việc lựa chọn các loại lá thuốc, mà phải là người thực sự am hiểu về các loại lá cây, bài thuốc nam mới có thể đi hái.

Vì sao người dân đợi đúng giờ Ngọ để hái lá?

Hái lá uống mùng 5/5 âm lịch là một nét văn hóa, truyền thống lâu đời của người dân xứ Quảng. Người dân ở đây quan niệm rằng, uống mùng 5 muốn linh nghiệm là phải tự tay hái, phơi vào ngày này sẽ rất thơm và mới có tác dụng chữa bệnh, nếu không cũng chỉ là một loại nước uống thông thường.

Tuy nhiên, hiện nay vì mục đích kinh doanh nên người ta không còn hái đúng ngày nữa, mà hái từ trước đó mấy ngày. Do đó vào cuối tháng 4 âm lịch, hoặc nửa cuối tháng 4, người dân đã lên các vùng rừng núi Quảng Nam, Quảng Ngãi, có khi ra tận đèo Hải Vân để hái cho bằng được các loại thuốc quý này để mang đi chợ bán phục vụ nhu cầu đông đảo của người dân.

Vào ngày mồng 5/5 âm lịch, sau khi cúng xong, nhằm lúc chính Ngọ (12h trưa), trộn các loại lá lại với nhau, vừa trộn vừa hít hà mùi thơm của lá sẽ cảm thấy vô cùng sảng khoái.

Tất cả loại lá được hái trong dịp này được phơi khô, bảo quản kỹ để sử dụng hằng ngày thay chè hoặc trà.

Không chỉ để uống, nhiều loại lá còn dùng để tắm

Làm nước uống giải nhiệt

Nhờ vị trí địa lý giáp với các bìa rừng, người dân xứ Quảng dễ dàng tìm kiếm và hái được các loại cây mang vị thuốc, đem về cắt nhỏ, phơi khô, cất dùng cả năm thay các loại trà, chè. Cứ mỗi năm đến dịp Tết Đoan ngọ, họ rất chuộng dùng nước lá mùng 5.

Người dân thường sử dụng làm nước uống hằng ngày, công dụng đầu tiên là giải nhiệt, tiêu thực. Lá mùng 5 có thể để tươi nấu nước uống, nhưng ngon hơn vẫn là phơi khô, cắt nhỏ, nấu nước uống như trà.

Chữa bệnh

Lá mùng 5 là nguồn dược liệu cung cấp cho các cơ sở Đông y. Theo dân gian, nếu phơi lá đúng vào trưa nắng của dịp Tết Đoan Ngọ thì lá sẽ có mùi thơm và phát huy công dụng chữa bệnh nhất.

Theo nghiên cứu từ Đông y, lá mùng 5 là tổng hợp từ các loại cây dân dã có tác dụng chữa bệnh, rất tốt cho sức khỏe như: Ngũ gia bì chữa chứng nhức mỏi, đau khớp, đau lưng; Lá tía tô giải cảm; Lá ngũ gia bì chữa đau khớp, đau lưng; Lá từ bi chữa đau lưng, phù thận, khớp; Lá bạc thau chữa sản hậu, phụ nữ sinh con uống tốt, ăn ngủ được; Hà thủ ô trị rụng tóc, bạc tóc; Làm nước tắm cho trẻ…

Những loại lá mùng 5 vừa mát vừa có khả năng trị ngứa cho da trẻ nhỏ, đó là lý do người ta không chỉ dùng để nấu nước uống hoặc tắm cho trẻ nhỏ, vì trong số các loại lá đó có nhiều loại lá có công dụng trị ghẻ ngứa rất hay.

Người lớn cũng có thể tắm những loại lá này giúp cơ thể thơm tho, khoan khoái dễ chịu, trị được cảm mạo và xua mầm bệnh.

Ngày Tết Đoan Ngọ, người xưa đặc biệt kiêng một việc ngay sau khi ngủ dậy

VOV.VN - Theo quan niệm dân gian, sáng mùng 5/5 Âm lịch, mọi người không nên đặt chân xuống đất ngay sau khi thức dậy mà phải súc miệng, ăn cơm rượu nếp và hoa quả trước. Đây là một trong những kiêng kỵ thú vị được lưu truyền trong ngày Tết Đoan Ngọ.