Nếu Rồng gắn với quyền uy tối thượng, Phượng gắn với cát tường thì Ngựa trong tín ngưỡng Việt Nam lại hiện diện như một linh vật gần gũi, thực tế và mang tính hành trình. Tại nhiều đền, phủ, đình làng, hình tượng Ngựa xuất hiện dưới dạng tượng thờ, phù điêu, tranh vẽ hoặc đồ tế khí, thường đặt trang trọng bên cạnh ban thờ các vị thánh.
Ngựa không đứng độc lập mà gắn chặt với hình ảnh các vị thần, thánh, tướng lĩnh, tiêu biểu như Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt, Đức Thánh Trần với ngựa chiến, hay trong tín ngưỡng thờ Mẫu, các vị Quan Lớn, Chầu Bà đều có “ngựa hầu” theo màu sắc riêng.
Trong hệ thống tín ngưỡng Tam phủ, Tứ phủ, Ngựa được quy định chặt chẽ về màu sắc và vị trí, phản ánh trật tự linh giới. Ngựa trắng thường gắn với Thoải phủ, Ngựa đỏ thuộc Thiên phủ, Ngựa vàng của Nhạc phủ, Ngựa xanh của Thượng Ngàn. Mỗi con ngựa không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn đại diện cho quyền năng, địa hạt và sự linh ứng của từng phủ.
Trong các nghi lễ hầu đồng, hình ảnh “ngựa ngự” xuất hiện như dấu hiệu cho thấy sự giáng hiện của các đấng linh thiêng. Người xưa tin rằng, có ngựa tức là có sự thông hành giữa cõi người và cõi thánh – một quan niệm mang đậm tư duy biểu tượng phương Đông.
Tại nhiều ngôi đền làng Bắc Bộ, hình tượng Ngựa gắn với các vị thành hoàng làng – thường là những nhân vật lịch sử có công đánh giặc, giữ nước. Ngựa ở đây mang dáng vẻ khỏe khoắn, tư thế sẵn sàng xuất trận, thể hiện tinh thần bảo vệ làng xóm và khát vọng bình yên.
Đáng chú ý, không ít nơi còn tục rước ngựa giấy, ngựa gỗ trong lễ hội xuân, xem đó là cách tái hiện hành trình công trạng của thần linh, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới hanh thông, thuận lợi.
Khác với nhiều linh vật mang tính tĩnh, Ngựa trong thờ cúng luôn gắn với chuyển động. Đó là “đi sứ”, “tuần du”, “hành đạo”, “phù trợ”. Chính vì thế, trong đời sống tâm linh dân gian, Ngựa còn mang ý nghĩa dẫn đường, mở lối, giúp con người vượt qua trở ngại vô hình.
Không phải ngẫu nhiên mà trong những dịp cầu tài, cầu lộc, cầu công danh, người dân thường dâng lễ ngựa giấy với mong muốn “mã đáo thành công” – ngựa đi rồi sẽ trở về mang theo kết quả tốt lành.
Về mặt mỹ thuật, Ngựa trong không gian đền phủ được tạo hình đa dạng: từ tượng tròn sơn son thếp vàng, tranh thờ vẽ trên giấy dó, đến phù điêu gỗ chạm khắc. Dù ở hình thức nào, Ngựa cũng được nhấn mạnh vào dáng đứng vững chãi, cổ cao, bờm bay, ánh mắt linh động – kết hợp giữa sức mạnh trần thế và khí chất siêu nhiên.
Các nghệ nhân dân gian không tả thực tuyệt đối mà tiết chế, cách điệu, nhằm tạo nên vẻ uy nghi nhưng không dữ dằn, linh thiêng mà vẫn gần gũi.
Trong nhịp sống hiện đại, hình tượng Ngựa trong thờ cúng vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt mỗi dịp xuân lễ hội. Đó không chỉ là một biểu tượng tôn giáo, mà còn là ký ức văn hóa, phản ánh cách người Việt nhìn nhận hành trình sống: phải có phương tiện, có ý chí, có sự nâng đỡ vô hình để đi xa và đi đúng.
Giữa không gian trầm mặc của đền phủ, Ngựa vẫn lặng lẽ đứng đó như một lời nhắc rằng mọi khởi hành đều cần niềm tin, và mọi thành tựu đều là kết quả của một hành trình bền bỉ.
VOV.VN - Giữa không gian phố cổ Hà Nội, Lễ mở cửa Ô Quan Chưởng sáng 8/2 tái hiện trang trọng những nghi thức cổ truyền, đoàn rước và sắc màu văn hóa đặc trưng. Sự kiện mở lối đón xuân Thăng Long, đồng thời gợi nhắc chiều sâu lịch sử, tâm thức và bản sắc văn hóa Kinh kỳ.
Bình luận
Bình luận của bạn sẽ được xét duyệt trước khi đăng
Đang tải bình luận...