Cùng với Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới 40 năm qua ở Việt Nam của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhìn lại chặng đường phát triển của đất nước từ năm 1986 đến nay, mà còn hoạch định đường hướng phát triển của đất nước.

Từ khủng hoảng, khan hiếm hàng hóa đến tăng trưởng cao và hội nhập sâu rộng

Qua tổng kết toàn diện cả về lý luận và thực tiễn, báo cáo cho thấy sự trưởng thành vượt bậc của đất nước trên nhiều phương diện, từ kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Sau chiến tranh, đất nước bị tàn phá nặng nề, nền kinh tế lâm vào khủng hoảng kéo dài. Cuối thập niên 1970, đầu thập niên 1980, tình trạng khan hiếm hàng hóa diễn ra phổ biến, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Trong 10 năm đầu sau thống nhất, thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt khoảng 125–200 USD/năm, đưa Việt Nam vào nhóm những quốc gia nghèo nhất thế giới. Đặc biệt, lạm phát cuối năm 1986 lên tới 774%, phản ánh sự mất cân đối nghiêm trọng của nền kinh tế. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới tư duy, đổi mới mô hình phát triển.

Đại hội VI của Đảng đã dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, chỉ rõ những sai lầm nghiêm trọng về chủ trương, chính sách, chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện, từ đó khởi xướng công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước. Quyết định lịch sử này thể hiện bản lĩnh chính trị, tinh thần cầu thị và năng lực tự điều chỉnh của Đảng cầm quyền. Trong bối cảnh đất nước còn bị bao vây, cấm vận, 10 năm đầu Đổi mới vẫn đạt những kết quả quan trọng, từng bước đưa nền kinh tế thoát khỏi khủng hoảng, khắc phục tình trạng trì trệ, suy thoái và duy trì tốc độ tăng trưởng khá cao trong nhiều năm liên tiếp.

Giai đoạn 1996–2005 đánh dấu bước chuyển quan trọng về “thế và lực” của đất nước. Từ chỗ thiếu hụt hàng hóa trầm trọng, năng lực sản xuất trong nước đã từng bước đáp ứng nhu cầu thiết yếu của xã hội. Xuất khẩu tăng trưởng mạnh, hình thành dự trữ quốc gia, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Đất nước giữ vững ổn định chính trị – xã hội, niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước tiếp tục được củng cố. Đây là tiền đề quan trọng để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển cao hơn trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Từ năm 2006 đến 2015, Việt Nam chính thức trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình thấp. Trong 30 năm đầu Đổi mới, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt gần 7%/năm – một con số ấn tượng trong điều kiện xuất phát điểm thấp và nhiều biến động quốc tế. Giai đoạn 1991–2016, xuất khẩu tăng gấp 60 lần, nhập khẩu tăng 80 lần, phản ánh mức độ mở rộng nhanh chóng của nền kinh tế và sự tham gia ngày càng sâu của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu. Chính trị – xã hội tiếp tục ổn định, an sinh xã hội được bảo đảm, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân từng bước được nâng cao.

Từ năm 2016 đến nay, dù môi trường quốc tế biến động nhanh, phức tạp và khó lường, gây nhiều tác động đến trong nước, song nền kinh tế vẫn đạt tăng trưởng cao.

Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2021 - 2025 đạt bình quân khoảng 6,3%/năm, thuộc nhóm nước tăng trưởng cao của khu vực và thế giới. Quy mô GDP năm 2025 ước đạt trên 510 tỉ USD, gấp 1,47 lần so với năm 2020, xếp thứ 32 trên thế giới, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD, gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao, được nhiều tổ chức quốc tế uy tín đánh giá cao. Chất lượng tăng trưởng có bước chuyển biến tích cực, đóng góp của các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 47%. Những kết quả đó cho thấy sức bền của nền kinh tế và khả năng thích ứng ngày càng cao trước các cú sốc bên ngoài.

Hoàn thiện tư duy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nâng cao vị thế đất nước

Một trong những điểm nhấn quan trọng của tổng kết 40 năm Đổi mới là sự phát triển và hoàn thiện về nhận thức lý luận, đặc biệt là nhận thức về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đại hội XIII xác định kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của Việt Nam trong thời kỳ quá độ, với nhiều hình thức sở hữu và thành phần kinh tế cùng phát triển, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng.

Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị nhấn mạnh kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, cho thấy sự nhất quán và ngày càng cởi mở trong tư duy phát triển.

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam không chỉ đạt được những thành tựu kinh tế ấn tượng mà còn nâng cao rõ rệt tiềm lực và vị thế quốc tế. Đất nước đã thiết lập quan hệ thương mại với hơn 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, ký kết 17 hiệp định thương mại tự do với hơn 60 đối tác, thu hút mạnh mẽ dòng vốn FDI và ODA. Các thị trường vốn, chứng khoán, bảo hiểm, bất động sản từng bước phát triển; thị trường lao động mở rộng cả về quy mô và chất lượng; khoa học – công nghệ ngày càng gắn kết với khu vực và thế giới. Các chỉ số phát triển con người (HDI), chỉ số hạnh phúc được cải thiện; tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, phản ánh chất lượng tăng trưởng và tiến bộ xã hội.

Cùng với kinh tế, các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học, quốc phòng – an ninh và đối ngoại cũng đạt nhiều thành tựu quan trọng. Việt Nam hoàn thành phổ cập tiểu học, trung học cơ sở và giáo dục mầm non đúng lộ trình, tạo nền tảng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Quốc phòng, an ninh được giữ vững; đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế và thách thức lớn. Nguy cơ tụt hậu, rơi vào bẫy thu nhập trung bình vẫn hiện hữu; phát triển chưa thực sự bền vững; năng suất lao động và sức cạnh tranh còn thấp. Thể chế kinh tế còn những quy định chồng chéo; vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước chưa phát huy đầy đủ; kinh tế tư nhân phát triển chưa tương xứng tiềm năng; khu vực FDI chưa tạo hiệu ứng lan tỏa như mong muốn. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới, đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng.

Có thể khẳng định, 40 năm Đổi mới là hành trình vượt qua nghèo nàn, lạc hậu để vươn lên phát triển, là quá trình trưởng thành về tư duy lý luận, năng lực lãnh đạo và quản trị quốc gia. Những thành tựu đạt được mang ý nghĩa lịch sử, tạo nền tảng vững chắc để đất nước phát triển bền vững.

Tổng Bí thư Tô Lâm: Đất nước đã hội tụ đủ thế và lực, ý chí và quyết tâm để bước vào kỷ nguyên mới

VOV.VN - Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ năm 2026 đánh dấu khởi đầu giai đoạn phát triển mới, gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030.

Phòng, chống tham nhũng nhiệm kỳ XIII: Chuyển biến tích cực, nhiều dấu ấn

VOV.VN - Người đứng đầu Đảng ta đã khẳng định: Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng trưởng thành, đi vào chiều sâu.