Gửi gắm niềm tin trong thời khắc chuyển giao

Với người Việt, đi lễ Mẫu đầu năm là nét đẹp tâm linh đã ăn sâu vào đời sống. Không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, mỗi người về với Mẫu đều mang theo một mong ước riêng: người cầu tài lộc, công danh, người cầu con cái, học hành hay đơn giản chỉ là mong cầu sức khỏe và sự suôn sẻ.

Đêm Giao thừa tại Phủ Dầy vì thế mang một sắc thái rất riêng. Mỗi gia đình trong làng đều chuẩn bị lễ mặn, lễ chay để dâng Mẫu. Từ đêm Giao thừa đến rạng sáng, dòng người nối tiếp nhau về Phủ, tạo nên không khí linh thiêng mà ấm cúng. Pháo hoa rực sáng trên bầu trời đêm càng làm cho khoảnh khắc chuyển giao năm mới thêm phần thiêng liêng.

Nghệ nhân Ưu tú Trần Thị Huệ, Thủ nhang Phủ chính Tiên Hương cho biết, để có được sự tôn nghiêm ấy, công tác chuẩn bị đón Tết đã được nhà Đền tiến hành chu đáo từ trước Tết. Từ việc bài trí lại các ban thờ, sắp đặt nghi lễ cho đến trang hoàng cảnh quan bằng hoa đào, hoa mận, bưởi cảnh... tất cả đều hướng tới sự chỉn chu nhất. Chúng tôi mong muốn mỗi du khách khi đặt chân về Phủ đều cảm nhận được đây là nơi ‘quốc đảo dân cầu’, nơi muôn dân chiêm bái, gửi gắm niềm tin vào một năm mới an lành.

Không chỉ đầu năm cầu lộc, mà vào dịp cuối năm, Phủ Dầy cũng đón những dòng người trở về lễ tạ. Những ai từng cầu xin khi gặp khó khăn, nay công việc hanh thông lại thành kính dâng hương tri ân. Dòng người hành hương cứ thế nối dài quanh năm, tạo nên một mạch ngầm văn hóa và nhịp sinh hoạt tâm linh bền bỉ, không ngừng nghỉ giữa lòng vùng đất Vụ Bản, Ninh Bình.

Chợ Viềng độc đáo lấy may đầu năm

Tiếp nối dòng người hành hương lễ Mẫu suốt tuần đầu năm, đến đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 tháng Giêng, cả vùng đất Vụ Bản lại bừng lên sức sống náo nhiệt với nếp đi chợ cầu may.

Chợ Viềng Xuân không chỉ là nơi mua bán đơn thuần, mà như một bức tranh đời thường sống động nhất trên nền không gian tâm linh của Phủ Dầy. Người đi chợ Viềng không đặt nặng chuyện lời lãi, đắt rẻ. Tại đây, ranh giới giữa người bán và người mua dường như bị xóa nhòa bởi tâm niệm 'lấy lộc Mẫu'. Người ta trao tay nhau từ nhành cây, cuốc, xẻng, đến miếng thịt bò thui còn nóng hổi.., tất cả đều gói gọn trong một chữ “may” cho cả năm thuận lợi.

Chợ là không gian văn hóa tín ngưỡng có lịch sử hàng trăm năm, gắn chặt với sự hình thành và phát triển của đạo Mẫu. Theo tư liệu cổ và truyền khẩu dân gian, chợ Viềng có thể xuất hiện từ thời Lý, ban đầu là khu chợ ven sông gắn với nghề chài lưới. Khi tín ngưỡng thờ Mẫu phát triển mạnh, chợ dần trở thành chợ cầu may, chợ Phủ. Trong sách xưa gọi là chợ Thiên Tiên, chợ Trời thể hiện nơi Mẫu giáng phúc cho trần gian.

Những ngày đầu xuân, lượng du khách đổ về Phủ Dầy rất đông. Để giữ không gian tâm linh trang nghiêm, Ban Quản lý Phủ chủ trương hạn chế tổ chức hầu đồng, hát văn vào ban ngày. Các nghi lễ này thường diễn ra vào buổi tối. Sự điều chỉnh linh hoạt này vừa bảo đảm sinh hoạt tín ngưỡng, vừa thể hiện nét đẹp văn hóa ứng xử trong không gian thờ tự.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Trần Thị Huệ, được trùng tu, mở rộng vào đầu thế kỷ XX theo khởi xướng của Tổng đốc Nam Định Đoàn Triển. Chỉ trong chưa đầy một năm, quần thể kiến trúc gồm bốn cung thờ, lầu Cô, lầu Cậu, hồ bán nguyệt cùng hệ thống cột đồng trụ đã được hoàn thiện, tạo nên diện mạo uy nghiêm như ngày nay.

Theo các nhà nghiên cứu và qua diễn giải của cộng đồng địa phương, không gian Phủ Dầy được nhìn nhận theo thế “thiên - địa - nhân” hài hòa: núi phía sau tượng trưng cho trời (thiên), không gian làng xã xung quanh đại diện cho đất (địa), còn Phủ giữ vị trí trung tâm, gắn với con người (nhân). Phủ không được xây dựng theo kiểu cao tường, kín cổng mà mang kiến trúc mở, thể hiện quan niệm về người Mẹ luôn rộng cửa che chở và đón nhận các con dân trở về. Trong tổng thể không gian, khi đặt trên bản đồ, toàn khu Phủ còn được ví như “con thuyền Bát Nhã”, mang ý nghĩa biểu tượng về sự dẫn dắt con người hướng tới miền thiện lành.

Chính những giá trị đó đã khiến Phủ Dầy được xem là thánh địa của đạo Mẫu, là “đế đô linh từ” là nền tảng quan trọng của tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Tết Phủ Dầy không chỉ là mùa lễ hội, mà còn là dịp để những giá trị tinh thần nhân văn được lan tỏa, là điểm tựa tâm linh vững chãi cho cộng đồng khi năm mới gõ cửa.

Trong sắc xuân rộn ràng, Phủ Dầy giữ vai trò là điểm tựa tâm linh cho cộng đồng, nơi “vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi”, nơi ai cũng có thể tìm thấy sự bình an trong tâm hồn khi năm mới gõ cửa.

Nam Định: Du khách hài lòng khi đến với chợ Viềng

Lễ hội chợ Viềng (Vụ Bản, Nam Định) năm 2025 đã mang đến những trải nghiệm, ấn tượng tốt đẹp đối với du khách.