Phim kinh dị dân gian thắng lớn: “Mỏ vàng” mới hay vòng lặp công thức?

Nửa đầu năm 2026 chứng kiến sự áp đảo của phim kinh dị Việt, đặc biệt là dòng kinh dị dân gian, tâm linh bản địa. Thành công của “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” và “Heo năm móng” cho thấy khán giả vẫn sẵn sàng ra rạp vì những câu chuyện có chất liệu Việt rõ nét. Tuy nhiên, khi một dòng phim liên tục thắng lớn, nỗi lo “đổ xô làm kinh dị” cũng bắt đầu xuất hiện.

Kinh dị dân gian chiếm ưu thế tại phòng vé

Trong mùa phim lễ 30/4-1/5, “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” và “Heo năm móng” là hai cái tên nổi bật nhất. Một phim khai thác chất liệu tín ngưỡng, ma quỷ vùng Tây Bắc; một phim lấy cảm hứng từ truyền thuyết dân gian trong cộng đồng Khmer ở miền Tây Nam Bộ. Cả hai đều cho thấy lợi thế lớn của những câu chuyện bản địa, vừa lạ với màn ảnh rộng, vừa dễ kích thích sự tò mò của khán giả.

Theo số liệu cập nhật mới nhất, “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” đạt 195 tỷ đồng, tiến sát mốc 200 tỷ đồng. “Heo năm móng” đạt 117 tỷ đồng. Hai tác phẩm này bỏ xa nhóm phim còn lại của mùa lễ gồm “Anh hùng” đạt 45 tỷ đồng, “Đại tiệc trăng máu 8” đạt 32,8 tỷ đồng và “Trùm sò” đạt 17,2 tỷ đồng.

Thành công này đặt ra một câu hỏi lớn: phim kinh dị dân gian có đang trở thành “mỏ vàng” mới của điện ảnh Việt, hay chỉ là một chu kỳ thị hiếu nhất thời?

Nhà phê bình Nguyên Lê nhìn nhận thận trọng. Anh nói: “Tôi nghĩ đây chỉ là theo chu kỳ, vì có vài thời điểm sẽ rất ‘kinh dị’ cho phim kinh dị, lý do là khán giả đang đi tìm âm hưởng tươi tắn, nhẹ nhàng hơn. Thế nhưng tôi cũng không phủ nhận rằng thể loại kinh dị ‘thần kỳ’ ở chỗ chỉ cần nhắc đến ý tưởng, không cần hình ảnh hay gì hơn thế, là đã gây hiếu kỳ. Ngược lại thì các thể loại khác sẽ cần tên tuổi, cameo, yếu tố gì đó để gây viral…”

Nhận định này chỉ ra lợi thế rất đặc biệt của phim kinh dị. Với nhiều thể loại khác, nhà sản xuất phải cần diễn viên nổi tiếng, cameo, đề tài xã hội hoặc một điểm nhấn truyền thông đủ mạnh. Nhưng với kinh dị, chỉ một ý tưởng nghe đủ rùng rợn, một truyền thuyết chưa được khai thác, một không gian tâm linh đặc trưng vùng miền cũng có thể tạo sự tò mò ban đầu.

Nhà báo Hoàng Tuấn, Tổng Biên tập Tạp chí Thế giới điện ảnh lại cho rằng kinh dị có khả năng giữ vị thế mạnh trong vài năm tới, dù không phải phim nào thuộc thể loại này cũng sẽ thắng. Anh phân tích: “Tôi cho rằng phim kinh dị sẽ còn giữ vị thế mạnh trong vài năm tới, nhưng không phải mọi phim kinh dị đều sẽ thắng. Dòng phim này có nhiều lợi thế: chi phí sản xuất không quá lớn, dễ tạo hiệu ứng tò mò, phù hợp trải nghiệm tập thể ngoài rạp và đặc biệt rất dễ lan truyền trên mạng xã hội. Khán giả trẻ hiện nay cũng thích cảm giác mạnh, thích ‘đi xem để bàn tán’, họ có thể dễ dàng mang trải nghiệm đó viral trên TikTok và Facebook. Chỉ cần vài clip ‘cả rạp hét lên’, ‘cảnh này ám ảnh’… là đủ kích thích tò mò”.

Tuy nhiên, anh cũng nhấn mạnh thị trường bắt đầu phân hóa. Khán giả không còn dễ bị thuyết phục bởi kiểu hù dọa đơn thuần: “Những phim được đánh giá tốt gần đây thường là phim có không khí, folklore và câu chuyện tương đối chỉn chu, chứ không chỉ dựa vào jump-scare”.

Đây là điểm then chốt. Phim kinh dị Việt đang thắng không chỉ vì làm khán giả sợ, mà vì tìm được một thứ chất liệu riêng: tâm linh dân gian, truyền thuyết vùng miền, tín ngưỡng bản địa, những không gian văn hóa chưa được khai thác nhiều trên màn ảnh rộng.

Nhà báo Hoàng Tuấn nhìn nhận: “Thực tế ở nhiều thị trường như Hàn, Thái, Mỹ... thì kinh dị luôn là thể loại có thể tồn tại bền vững, nhưng chỉ những phim biết đầu tư vào không khí, văn hóa bản địa và câu chuyện mới giữ được sức hút lâu dài. Tôi nghĩ đây không còn là hiện tượng nhất thời nữa, mà là một xu hướng tương đối bền trong vài năm gần đây. Từ ‘Quỷ cẩu’, ‘Ma da’, ‘Phí Phông’, ‘Heo năm móng’... có thể thấy khán giả Việt đang phản ứng rất tốt với chất liệu tâm linh dân gian, truyền thuyết vùng miền, tín ngưỡng bản địa. Đây là lợi thế riêng mà phim Việt có thể khai thác trở thành một dòng phim bền vững của thị trường”.

Nỗi lo “đổ xô làm kinh dị” và cái bẫy công thức

Chính vì phim kinh dị dân gian liên tục thắng lớn, nguy cơ bão hòa cũng bắt đầu xuất hiện. Điện ảnh Việt từng chứng kiến nhiều vòng lặp: phim hài Tết, phim remake, phim gia đình cảm xúc. Khi một công thức thắng lớn, thị trường dễ xuất hiện tâm lý đầu tư theo xu hướng. Nếu quá nhiều phim cùng khai thác một kiểu ma, một kiểu hù dọa, một kiểu truyền thuyết được xử lý tương tự nhau, khán giả sẽ nhanh chóng mệt mỏi.

Nguyên Lê không lo ngại việc có nhiều phim kinh dị hơn, mà lo cách các phim giống nhau. Anh nói: “Tôi có lo ngại về số lượng ‘phim kinh dị với cách thức gây sợ hay kể chuyện như nhau tăng’ hơn là ‘nhiều phim kinh dị hơn’. Cho đến nay, tôi vẫn giữ quan điểm là thể loại phim không có ‘lỗi’, nhưng ‘điểm sai’ nếu có sẽ luôn nằm trong cách thể hiện/kể chuyện trong khuôn khổ thể loại ấy”.

Nhà báo Hoàng Tuấn cũng cùng chung cảnh báo: “Khi một vài phim thắng lớn, thị trường thường xuất hiện tâm lý đầu tư theo xu hướng. Nhưng vấn đề là nếu quá nhiều phim giống nhau ra đời trong thời gian ngắn, khán giả sẽ bị bội thực rất nhanh. Điều đáng lo không phải số lượng phim kinh dị tăng lên, mà là sự thiếu đa dạng và thiếu nâng cấp về chất lượng. Nếu chỉ xem kinh dị như công thức kiếm tiền ngắn hạn thì thị trường sẽ sớm lặp lại vòng xoáy bão hòa như trước đây. Điều này từng xảy ra với giai đoạn phim hài Tết, phim remake rồi đến phim gia đình cảm xúc”.

Theo anh, chất liệu tâm linh dân gian, truyền thuyết vùng miền, tín ngưỡng bản địa có thể trở thành lợi thế riêng của phim Việt, thậm chí có khả năng xuất khẩu nếu được khai thác đúng cách. “Như tôi đã nói ở trao đổi trước, hiện khán giả Việt đang phản ứng rất tốt với chất liệu tâm linh dân gian, truyền thuyết vùng miền, tín ngưỡng bản địa. Đây là lợi thế riêng mà phim Việt có thể khai thác trở thành đặc sản không chỉ phục vụ khán giả trong nước mà còn có thể xuất khẩu như phim kinh dị Thái, hay cao hơn nữa là Hàn Quốc”.

Nói cách khác, cơ hội của kinh dị Việt nằm ở bản sắc, còn nguy cơ nằm ở công thức. Nếu mỗi phim chỉ thay bối cảnh nhưng giữ nguyên cách hù dọa, thị trường sẽ bão hòa. Nhưng nếu mỗi tác phẩm đi sâu vào một vùng văn hóa, một nỗi sợ, một hệ tín ngưỡng và một câu chuyện khác nhau, kinh dị dân gian có thể trở thành dòng phim đặc trưng của điện ảnh Việt.

Trong cuộc đua hiện nay, truyền thông là yếu tố không thể thiếu. Nhưng khi mọi bộ phim đều cố gắng tạo nội dung mạng xã hội, sự giống nhau trong cách quảng bá có thể khiến khán giả bị bão hòa. Nguyên Lê nhận xét: “Tôi nghĩ chúng ta không hề yếu về tạo trải nghiệm để khán giả muốn chia sẻ trên mạng xã hội - lý do chính là chúng ta luôn biết ‘content hóa’ những gì đã thu thập được. Tuy nhiên, khái niệm ‘content hóa’ này sẽ ảnh hưởng đến khâu quảng bá/marketing, tạo cảm giác phim nào cũng hao hao nhau. Cũng từ đây, và do đặt nặng về marketing (có thể là quá dỗi), nên khâu kể chuyện/storytelling cũng bị ảnh hưởng ít nhiều để phục vụ những gì dễ trở thành ‘content’ hơn”.

Đây là cảnh báo đáng chú ý với cả phim kinh dị lẫn các dòng phim khác. Một cảnh dễ viral, một câu thoại dễ cắt clip, một tình huống dễ gây tranh luận có thể giúp phim được chú ý. Nhưng nếu cả bộ phim chỉ được thiết kế để phục vụ những mảnh “content” rời rạc, khán giả vẫn có thể rời rạp mà không có trải nghiệm trọn vẹn.

Cơ hội cho lớp làm phim mới và yêu cầu làm mới kịch bản

Sự nổi lên của kinh dị dân gian cũng gắn với một hiện tượng khác: khán giả đang mở lòng hơn với đạo diễn trẻ, diễn viên mới. Phim không cần nhất thiết có “ngôi sao phòng vé” nếu đủ mới, đủ thật và đủ cuốn hút.

Nhà báo Hoàng Tuấn nhận định: “Tôi nghĩ khán giả đang tìm cảm giác ‘thật’ và ‘mới’. Nhiều đạo diễn trẻ hiện nay hiểu rất rõ nhịp sống mạng xã hội, văn hóa Gen Z và cách khán giả trẻ tiếp nhận nội dung. Họ kể chuyện nhanh hơn, trực diện hơn và gần với đời sống hiện đại hơn. Họ không còn kể chuyện theo lối an toàn mà dám thử nghiệm đề tài, nhịp kể và phong cách hình ảnh mới. Họ cũng gần gũi hơn với cảm xúc đời thường, khiến khán giả cảm thấy bộ phim ‘thuộc về thời đại của mình’”.

Điều này lý giải vì sao một số dự án không có siêu sao vẫn có thể gây bất ngờ. Khán giả trẻ không còn quá quan tâm “ai đóng” bằng việc “phim này có gì mình chưa từng xem”.

Nhà báo Hoàng Tuấn nói thêm: “Ví dụ như một số phim độc lập hoặc phim kinh dị gần đây dù không có siêu sao nhưng vẫn tạo hiệu ứng tốt nhờ concept lạ, chất liệu Việt Nam, hình ảnh có cá tính, thoại gần gũi đời sống. Trong khi đó, một số ê-kíp kỳ cựu đôi khi lại bị nhận xét là lặp lại công thức cũ hoặc quá an toàn. Điều khán giả cần bây giờ không phải ‘ai đóng’, mà là ‘phim này có gì mình chưa từng xem?’”.

Sự mới mẻ này không chỉ nằm ở đề tài, mà còn ở cách kể, cách hiểu mạng xã hội và cách tạo trải nghiệm sau khi xem. Theo nhà báo Hoàng Tuấn, “hiệu ứng truyền miệng và trải nghiệm cảm xúc được tham gia vào bộ phim khiến khán giả hiện không còn quá đặt nặng việc phim phải có ngôi sao lớn. Họ sẵn sàng đón nhận gương mặt mới nếu vai diễn thuyết phục và câu chuyện đủ cuốn hút”.

Nhìn về thời gian tới, Hoàng Tuấn cho rằng thị trường sẽ đòi hỏi cao hơn về kịch bản. Anh nhận định: “Tôi cho rằng thị trường sẽ bắt đầu đòi hỏi cao hơn về chất lượng kịch bản. Sau giai đoạn tăng trưởng nóng, khán giả Việt đang trở nên khó tính hơn và đó thực ra là tín hiệu tích cực cho điện ảnh Việt Nam”.

Theo anh, hai xu hướng vẫn có thể chiếm ưu thế. Thứ nhất là kinh dị dân gian, tâm linh bản địa. “Đây vẫn là dòng mạnh nhất vì vừa hợp thị hiếu vừa có bản sắc Việt. Sau thành công của các phim như ‘Quỷ cẩu’, ‘Ma da’, ‘Phí Phông’, ‘Heo năm móng’... nhiều nhà sản xuất sẽ tiếp tục khai thác kho truyện dân gian, truyền thuyết vùng miền”.

Thứ hai là phim gia đình, nhưng phải kể theo cách khác biệt, hiện đại hơn. “Khán giả vẫn thích cảm xúc gia đình, điều mà ‘Mai’ hay ‘Lật mặt 7’ chứng minh rất rõ. Nhưng họ không còn thích kiểu công thức cũ hay bi kịch hóa quá mức, ví dụ như phim ‘Nhà ba tôi một phòng’. Những phim đời sống gần gũi, tiết chế melodrama sẽ có lợi thế hơn”.

Với dòng phim chiến tranh, lịch sử, Hoàng Tuấn cho rằng đây là thể loại được nhắc nhiều và từng thành công gần đây, nhưng “ở thời điểm này nó sẽ khó chiếm ưu thế ở thời điểm tới vì nhiều lý do”.

Dù vậy, sau những thành công và thất bại vài năm qua, các nhà làm phim đã bắt đầu chú ý hơn đến một yếu tố rất thị trường: khả năng tạo thảo luận. Anh nói: “Hiện nay, một bộ phim không chỉ cạnh tranh ở rạp mà còn cạnh tranh về mức độ viral. Những phim tạo được tranh luận, meme, trích đoạn lan truyền hoặc cảm xúc mạnh sẽ có lợi thế doanh thu rất lớn”.

Cùng với đó, bản sắc địa phương cũng sẽ là hướng đi quan trọng. “Bên cạnh đó, tính định hướng về sự khác biệt trong bản sắc địa phương cũng là điều nhiều nhà sản xuất hướng đến. Khán giả đang phản ứng tốt với những phim có không khí rất Việt: miền Tây, Tây Bắc, làng chài, tín ngưỡng dân gian… Vì đó là thứ phim ngoại không có được”.

Từ thực tế nửa đầu 2026, có thể thấy điện ảnh Việt đang đứng trước một cơ hội đáng kể. Khán giả vẫn ra rạp, vẫn hào hứng với phim Việt, vẫn sẵn sàng ủng hộ gương mặt mới, đạo diễn mới, chất liệu mới. Nhưng họ cũng khó tính hơn, tỉnh táo hơn và nhanh chóng phản ứng nếu bộ phim chỉ chạy theo công thức.

Phim kinh dị dân gian có thể là cơ hội lớn, nhưng không phải con đường dễ dãi. Nó chỉ thật sự trở thành “đặc sản” nếu được đầu tư vào không khí, văn hóa, câu chuyện và cách kể riêng. Còn nếu thị trường tiếp tục lặp lại một công thức ăn khách, vòng xoáy bão hòa có thể đến nhanh như từng xảy ra với nhiều dòng phim trước đó.

Như nhà báo Hoàng Tuấn nhận định: “Điện ảnh Việt hiện nay đang bước vào giai đoạn thú vị: doanh thu tăng, cạnh tranh mạnh hơn, nhưng đồng thời khán giả cũng khó tính hơn rất nhiều. Và đó là áp lực cần thiết để thị trường trưởng thành hơn”.