Liên hoan nghệ thuật “Giữa Miền Di-Dịch”: Nghệ thuật kể câu chuyện người xa xứ

Di cư không đơn thuần là việc rời bỏ một vùng đất để đến nơi khác. Với nhiều người, đó là quá trình sống giữa hai thế giới: quê hương đã rời xa và nơi ở mới chưa bao giờ hoàn toàn quen thuộc. Chính trạng thái “ở giữa” ấy tạo nên căn tính ly hương – cảm giác vừa thuộc về, vừa xa lạ; vừa giữ ký ức cũ, vừa buộc phải thích nghi với đời sống mới.

Trong liên hoan nghệ thuật “Giữa Miền Di-Dịch”, các nghệ sĩ Đông Nam Á và nghệ sĩ đang sống xa quê không kể câu chuyện di cư bằng con số hay bản đồ, mà bằng trải nghiệm cá nhân. Qua những không gian sắp đặt, hình ảnh, âm thanh và trình diễn cơ thể, họ cho thấy căn tính của người ly hương được hình thành từ những va chạm rất đời thường: ánh nhìn khác biệt, ngôn ngữ lạc giọng, bữa cơm nhớ nhà hay ký ức gia đình đứt đoạn.

Nghệ thuật ở đây không tìm cách giải thích di cư, mà giúp người xem cảm nhận nó. Mỗi tác phẩm như một mảnh đời, khi đặt cạnh nhau tạo thành bức tranh chung về những con người đang sống xa quê nhưng không ngừng tìm cách kết nối, khẳng định bản thân và xây dựng cảm giác thuộc về trong một thế giới luôn dịch chuyển

Tác phẩm "Made in Rice" là một video trình diễn đa kênh của Hiền Hoàng, bắt nguồn từ trải nghiệm kỳ thị chủng tộc tại ga trung tâm Hamburg. Lấy hình tượng cơm, biểu tượng "Châu Á" trong con mắt phương Tây, tác phẩm chất vấn định kiến văn hóa và huyền thoại “kiều dân gương mẫu” trong mắt phương Tây.

Lấy hình tượng cơm, biểu tượng "Châu Á" trong con mắt phương Tây, tác phẩm video chất vấn định kiến văn hóa và huyền thoại “kiều dân gương mẫu” trong mắt phương Tây.

Sắp đặt "Suối nguồn, non cao, mộng đẹp" của Phạm Minh Đức mời khán giả bước vào không gian phản tư về ký ức và lịch sử bị xóa mờ. Những lớp hình ảnh chồng lấp gợi cảm giác mong manh của sự tồn tại giữa mất mát và nỗ lực bám trụ. Tác phẩm của Phạm Minh Đức chạm đến bất công sinh sản mà phụ nữ lao động thời vụ tại CHDC Đức từng gánh chịu. Di cư ở đây không chỉ là kinh tế, mà là thương tổn thân thể và tinh thần trong cô độc, xa nhà, xa người thân.

"Phía bên kia đại dương" phản ánh lịch sử di dân tại Phi-líp-pin dưới tàn dư thực dân và chính sách kinh tế thời Marcos. Khi xuất khẩu lao động trở thành lựa chọn bắt buộc, gia đình và tình thân bị đặt vào những cuộc chia lìa kéo dài.

Thông qua cuộn phim gia đình cũ, hình ảnh bị vi khuẩn ăn mòn và chuyện kể riêng tư, tác phẩm "Phía bên kia đại dương" suy ngẫm về tình yêu, hy sinh và những xúc cảm bị chôn giấu sau những hành trình mưu sinh xa xứ.

"Ký ức xa xăm về cõi hư không" là sắp đặt múa rối bóng kết hợp máy Gamelan tự động, một trình diễn vắng mặt con người. Sự thiếu vắng thân xác khiến ký ức hiện lên như âm vang hơn là hình hài cụ thể.

Qua âm thanh, ánh sáng và video, tác phẩm gợi lại khái niệm “Đại Hư Vô” – một trạng thái chỉ có thể chạm đến bằng ẩn dụ. Nghệ thuật ở đây trở thành nghi thức tâm linh, nơi ký ức trong im lặng. Việc loại bỏ sự hiện diện trực tiếp của con người trong tác phẩm khiến người xem đối diện với khoảng trống – nơi căn tính di dân tồn tại như dấu vết hơn là hình ảnh hoàn chỉnh.

Deutschnamesisch là dự án nhiếp ảnh dài hơi theo chân kiều dân Việt tại Đức. Những chân dung cận ghi lại dấu vết di dịch trên cơ thể và ánh nhìn, nơi sự im lặng trở thành ngôn ngữ kháng cự và tự khẳng định bản sắc.

Qua Deutschnamesisch, ký ức liên thế hệ được truy vết không bằng lời kể trực tiếp mà bằng cử chỉ, dáng đứng và khoảng lặng. Tác phẩm gợi mở câu hỏi về cảm giác thuộc về và chính trị của việc trình hiện bản sắc trong xã hội tiếp nhận.

Các sắp đặt trong "Giữa Miền Di-Dịch" không minh họa di cư, mà đặt người xem vào trạng thái cảm nhận. Căn tính hiện lên như một tiến trình chưa khép lại, luôn trong trạng thái thương thảo và biến đổi.

“Kế thừa” là một bộ phim sử dụng kỹ thuật ảnh phim nhựa ghép nối để kiến tạo một Phi-líp-pin tưởng tượng. Chồng lên hình ảnh là giọng nói bập bẹ tiếng mẹ đẻ, phản chiếu hành trình tìm lại ngôn ngữ và căn tính bị đứt đoạn của người di cư. Sự ngập ngừng trong phát âm trở thành biểu hiện hữu hình của khoảng cách văn hóa. Bộ phim đã được giới thiệu tại nhiều liên hoan phim quốc tế, cho thấy tiếng nói cá nhân của nghệ sĩ di dân có khả năng chạm tới những vấn đề toàn cầu về căn tính, thuộc về và sự dịch chuyển không ngừng của con người hiện đại.

Ở mỗi góc trưng bày, nghệ thuật trở thành phương tiện kết nối những ký ức phân mảnh, tạo nên đối thoại giữa cá nhân và cộng đồng, giữa quá khứ bị đứt đoạn và hiện tại đang tiếp diễn.

Được khởi xướng bởi bốn Viện Goethe ở Đông Nam Á vào năm 2023, Giữa Miền Di-Dịch quy tụ các nghệ sĩ Đông Nam Á và các nghệ sĩ tha hương đang làm việc và sinh sống tại Đông Nam Á và Đức để tìm hiểu về chủ đề di cư và căn tính. Giữa Miền Di-Dịch trưng bày các tác phẩm mới từ ba chương trình lưu trú nghệ thuật tại Indonesia, Phi-líp-pin, và Việt Nam, cùng các tác phẩm được tuyển chọn qua một vòng mở đơn gần đây.

"Giữa Miền Di-Dịch" - nơi các câu chuyện ly hương không tìm kiếm câu trả lời cuối cùng, mà mở ra khả năng cùng tồn tại trong khác biệt và thấu cảm.

"Liên hoan nghệ thuật “Giữa Miền Di-Dịch”: Nghệ thuật kể câu chuyện người xa xứ"

Bình luận