Trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam, các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc luôn là dấu mốc quan trọng, định hình đường lối, chiến lược phát triển đất nước. Trong đó, lĩnh vực xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam tiếp tục được khẳng định là một trụ cột quan trọng, đồng thời bổ sung nhiều quan điểm, nội dung mới phù hợp với bối cảnh phát triển hiện nay.

Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc: xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục mở rộng, song song với những thách thức mới về an ninh phi truyền thống, cạnh tranh sức mạnh mềm, khủng hoảng sinh thái, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, Văn kiện Đại hội XIV đã đưa ra nhiều quan điểm, định hướng mới về phát triển văn hóa và con người, thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng. Những điểm mới này vừa kế thừa giá trị truyền thống, vừa mang tính đột phá, phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Văn hóa và con người Việt Nam – Động lực phát triển trong giai đoạn mới

Từ tinh thần đó, nhiều chuyên gia đã đóng góp ý kiến, phân tích nhằm làm rõ những điểm mới, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn tới.

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng (2025) dành riêng một mục (phần V) với tiêu đề “Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam”, thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc coi văn hóa là sức mạnh nội sinh, là nền tảng tinh thần và là hệ điều tiết phát triển bền vững quốc gia.

Đặc biệt, Dự thảo đã khẳng định: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”.

PGS, TS Phạm Duy Đức - Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, trong tham luận tại Hội thảo khoa học hướng tới Đại hội XIV của Đảng, đã phân tích sâu sắc những điểm mới trong Dự thảo Văn kiện Đại hội, đặc biệt là việc phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam.

Theo PGS, TS Phạm Duy Đức, dự thảo xác định một loạt nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách nhằm hiện thực hóa chiến lược phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn mới. Dự thảo nhấn mạnh: “Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, kỹ năng sống và nghề nghiệp”.

Ông cho rằng đây là một bước cụ thể hóa quan trọng của khái niệm “chuẩn mực con người Việt Nam” trong bối cảnh hội nhập quốc tế. So với các văn kiện trước, điểm mới là mở rộng phạm vi phát triển con người sang năng lực sáng tạo, thẩm mỹ và kỹ năng nghề nghiệp, coi đây là tiêu chí cấu thành phẩm chất của công dân thời đại số. Việc “xây dựng con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa” không chỉ gắn với lý tưởng chính trị, mà còn hướng đến phát triển năng lực cá nhân trong môi trường kinh tế tri thức, phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện đại.

Trong tham luận “Quan điểm mới về xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV”, PGS, TS Nguyễn Toàn Thắng - Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết: “Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã rất coi trọng giáo dục cho con người Việt Nam về tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết, đồng thuận xã hội, bảo vệ và phát huy các giá trị tốt đẹp, bền vững trong truyền thống văn hóa dân tộc, xây dựng, hoàn thiện các giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới phát triển toàn diện về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật, bảo vệ môi trường, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng làm việc trong môi trường quốc tế, thường xuyên chăm lo giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ”.

Theo PGS, TS Nguyễn Toàn Thắng, để “xây dựng và phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đưa ra quan điểm mới là cần phải quyết tâm “xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại ngang tầm khu vực và thế giới”, tích cực “đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập suốt đời, phát triển các mô hình, phương thức, phong trào học tập theo hướng đa dạng hoá, phù hợp với các đối tượng, từng địa phương. Phát huy vai trò và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong việc đẩy mạnh phát triển xã hội học tập; nâng cao ý thức tự học, tự rèn luyện, tự trau dồi kiến thức, nâng cao trình độ của mọi người dân, mọi lứa tuổi”.

Phát triển nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao

Trong tham luận “Quan điểm mới về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong dự thảo văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng”, TS Nguyễn Tiến Thư - Phó Viện trưởng Viện Văn hoá và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện hóa các quan điểm, chủ trương về phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống.

Theo TS Nguyễn Tiến Thư, thứ nhất cần tăng cường đầu tư và huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa. Để văn hóa thực sự “ngang tầm” với kinh tế, chính trị, xã hội, cần đảm bảo nguồn lực đầu tư tương xứng. Ngân sách nhà nước dành cho văn hóa nên được nâng dần, hướng tới mục tiêu tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm như định hướng đã nêu.

Đồng thời, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động văn hóa, khuyến khích doanh nghiệp và tư nhân đầu tư xây dựng thiết chế văn hóa, sản xuất sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Cần hình thành các quỹ hỗ trợ sáng tạo văn hóa - nghệ thuật, học bổng tài năng trẻ, quỹ bảo tồn di sản, huy động từ nguồn lực xã hội và các nhà tài trợ. Việc đa dạng hóa nguồn vốn không chỉ giảm áp lực cho ngân sách mà còn khơi dậy sức sáng tạo và tinh thần đồng hành của cộng đồng trong phát triển văn hóa.

Thứ hai, cần phát triển nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao. Con người là yếu tố quyết định sự thành công của mọi chính sách văn hóa. Do đó, cần có chiến lược tổng thể về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia, văn nghệ sĩ - bảo đảm đủ về số lượng, mạnh về chất lượng và chuẩn hóa về chuyên môn. Mạng lưới các trường đại học, học viện văn hóa nghệ thuật cần được đầu tư, hiện đại hóa chương trình đào tạo, tăng tính liên kết giữa lý luận và thực tiễn. Đồng thời, có chính sách trọng dụng nhân tài: thu hút chuyên gia, nghệ sĩ giỏi làm việc trong các cơ quan văn hóa, đoàn nghệ thuật với cơ chế đãi ngộ thỏa đáng

Đặc biệt, cần chú trọng đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở - những người trực tiếp triển khai chủ trương văn hóa đến với cộng đồng. Họ cần được đào tạo cả về nghiệp vụ chuyên môn lẫn kỹ năng truyền thông, vận động xã hội. Ngoài ra, việc cử cán bộ, nghệ sĩ đi học tập, giao lưu ở nước ngoài sẽ giúp cập nhật xu hướng mới, tiếp cận mô hình quản lý và sáng tạo tiên tiến của thế giới.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công tác giáo dục và tuyên truyền nâng cao nhận thức về văn hóa và con người. TS Nguyễn Tiến Thư cho rằng nhận thức đúng là tiền đề của hành động đúng. Do đó, cần tổ chức các chương trình tuyên truyền sâu rộng về nội dung và tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV, giúp cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân thấm nhuần quan điểm “văn hóa là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh của phát triển”. Trong hệ thống giáo dục, cần tăng cường giáo dục văn hóa, lịch sử, đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên - qua đó hình thành tình yêu văn hóa dân tộc, ý thức công dân và nhân cách Việt Nam thời kỳ mới.

Các cơ quan báo chí, truyền thông cần đẩy mạnh truyền thông tích cực: nêu gương người tốt, việc tốt, phê phán các biểu hiện phản văn hóa, cổ vũ lối sống nhân văn, lành mạnh. Khi toàn xã hội nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa, việc hiện thực hóa chủ trương của Đảng sẽ đạt hiệu quả và lan tỏa rộng rãi.

Văn hóa và con người không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực căn bản của sự nghiệp phát triển đất nước. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng thể hiện tầm nhìn chiến lược sâu rộng khi đặt văn hóa và con người ở vị trí “nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực to lớn và hệ điều tiết” của phát triển bền vững.

Những quan điểm mới trong Dự thảo - từ việc xây dựng hệ giá trị văn hóa, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, đến thu hẹp khoảng cách hưởng thụ và nâng cao sức đề kháng văn hóa của xã hội - phản ánh rõ nét sự đổi mới tư duy của Đảng, phù hợp với yêu cầu và bối cảnh phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phát triển văn hóa và con người Việt Nam: Bắt đầu từ nếp sống mỗi ngày

VOV.VN - PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, trong nhiệm kỳ 2026–2030, phát triển văn hóa và con người không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu. Văn hóa phải hiện diện trong đời sống hằng ngày, thu hẹp khoảng cách hưởng thụ và chủ động kiến tạo môi trường văn hóa số lành mạnh.