Chiếu Cà Hom - Trăm năm dệt hồn quê Khmer giữa miền Tây sông nước

Làng nghề dệt chiếu Cà Hom tập trung chủ yếu tại ấp Cà Hom và Bến Bạ, xã Hàm Giang. Từ bao đời nay, nghề dệt chiếu đã gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Khmer nơi đây như một phần không thể thiếu trong nếp sinh hoạt thường ngày.

Người dân kể rằng, thuở trước, những chiếc chiếu được dệt chủ yếu để sử dụng trong gia đình hoặc làm quà biếu cho người thân. Theo thời gian, từ những sản phẩm mộc mạc phục vụ cuộc sống, chiếu Cà Hom dần trở thành hàng hóa được nhiều người biết đến, mang theo danh tiếng của một làng nghề nổi tiếng vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Điều làm nên nét riêng của chiếu Cà Hom không chỉ nằm ở chất liệu lác tự nhiên mà còn ở những hoa văn đặc trưng mang đậm dấu ấn văn hóa Khmer. Những gam màu đỏ, xanh, tím, vàng đan xen trên nền lác trắng tạo nên vẻ đẹp vừa rực rỡ vừa gần gũi, phản chiếu tâm hồn chất phác nhưng giàu tính nghệ thuật của người dân miền Tây.

Có lẽ vì thế mà giữa vô vàn sản phẩm công nghiệp hiện đại, những chiếc chiếu thủ công vẫn giữ được chỗ đứng riêng trong lòng người tiêu dùng

Đối với nhiều gia đình ở Cà Hom, nghề dệt chiếu không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần cuộc sống. Ngồi bên khung dệt đã gắn bó suốt hơn nửa thế kỷ, bà Diệp Thị Som, 76 tuổi, chậm rãi đưa từng sợi lác qua tay. Những động tác tưởng chừng đơn giản ấy lại chứa đựng cả một đời người gắn bó với nghề.

Bà kể rằng từ thời còn trẻ, nghề dệt chiếu đã giúp gia đình vượt qua những năm tháng khó khăn, nuôi các con ăn học nên người. Cũng như nhiều người dân khác trong làng, bà luôn mong con cháu tiếp tục giữ lấy nghề truyền thống mà cha ông để lại.

Để làm ra một chiếc chiếu hoa hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn từ cắt lác, phơi lác, nhuộm màu cho đến dệt và hoàn thiện sản phẩm. Tất cả đều đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ.

Trong đôi mắt đã hằn sâu dấu vết thời gian của người phụ nữ Khmer ấy vẫn ánh lên niềm tự hào khi nhắc về nghề tổ. Bởi với bà, mỗi chiếc chiếu hoàn thành không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là kết quả của sự cần cù, nhẫn nại và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc.

Ông Lữ Chuol, người có hơn 40 năm gắn bó với khung dệt, cho biết công việc vất vả nhất là khâu chuẩn bị nguyên liệu. Những bó lác sau khi thu hoạch phải được chẻ đều, phơi nắng đúng độ rồi nhuộm màu trước khi đưa vào dệt.

Theo ông, nghề dệt chiếu là nghề của sự kiên trì. Chỉ cần một chút sơ suất, hoa văn sẽ lệch, màu sắc mất cân đối và sản phẩm không còn đạt yêu cầu. Nhưng cũng chính từ sự nhọc nhằn ấy mà giá trị của chiếc chiếu được nâng lên. Bởi mỗi sản phẩm hoàn thiện đều mang theo công sức, mồ hôi và niềm tự hào của người thợ.

Trải qua nhiều biến động của thị trường, nghề dệt chiếu Cà Hom từng có thời điểm đứng trước nguy cơ mai một. Nguồn nguyên liệu thiếu hụt, sức cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp giá rẻ cùng tình trạng lao động trẻ rời quê tìm việc khiến nhiều hộ dân không khỏi trăn trở.

Thế nhưng, thay vì buông bỏ, người dân nơi đây đã chọn cách thích nghi.

Cuối năm 2014, Cà Hom được công nhận là làng nghề truyền thống. Đặc biệt hơn, nghề dệt chiếu Cà Hom đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống.

Chiếu Cà Hom hôm nay không chỉ là một sản phẩm thủ công. Đó là câu chuyện về đất và người miền Tây, về sự bền bỉ của những con người bình dị trước dòng chảy thời gian. Mỗi chiếc chiếu được dệt nên là một lát cắt của ký ức, một mảnh ghép của văn hóa Khmer và cũng là biểu tượng đẹp đẽ cho tinh thần lao động của người dân Nam Bộ.

Để rồi từ những sợi lác mộc mạc của đồng quê, người thợ Cà Hom đã dệt nên không chỉ những tấm chiếu bền chắc, mà còn dệt nên cả hồn cốt quê hương đó vẻ đẹp dung dị, chân thành và đậm nghĩa tình của miền Tây sông nước.

"Chiếu Cà Hom - Trăm năm dệt hồn quê Khmer giữa miền Tây sông nước"

Bình luận