Theo thống kê, ước tính chỉ riêng trong năm 2024, người Việt đã bị thiệt hại 18.900 tỷ đồng do lừa đảo trực tuyến. Thực trạng này cho thấy niềm tin của người tiêu dùng đang bị bào mòn với tốc độ chóng mặt. Trước bối cảnh cấp bách đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 ra đời, có hiệu lực từ 1/7/2024, đánh dấu một bước ngoặt trong tư duy quản lý lấy người tiêu dùng làm trung tâm và buộc các tổ chức kinh doanh phải chia sẻ trách nhiệm trong môi trường số.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 không chỉ là bản sửa đổi luật, mà là tuyên ngôn pháp lý của Việt Nam trong kỷ nguyên 4.0, với những thay đổi mang tính chất “siết chặt” trách nhiệm của doanh nghiệp, đặc biệt là các nền tảng số. Lần đầu tiên, các khái niệm như “nền tảng trực tuyến” và “thương mại điện tử xuyên biên giới” được đưa vào hệ thống pháp luật. Điểm cốt lõi là việc siết chặt trách nhiệm liên đới của các tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số.
Trước đây, các sàn thương mại điện tử thường hoạt động như một “chợ điện tử” trung gian, chỉ cung cấp không gian giao dịch và từ chối trách nhiệm khi có tranh chấp (hàng giả, hàng kém chất lượng). Luật mới buộc các nền tảng này phải chủ động minh bạch thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, và phải cùng người bán chịu trách nhiệm pháp lý nếu phát hiện hành vi vi phạm. Đây là quy định có tính răn đe rất cao, tạo áp lực buộc các sàn phải kiểm soát hàng hóa và người bán chặt chẽ hơn, đồng thời giảm thiểu thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng do lừa đảo.
Luật cũng quy định rõ về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Doanh nghiệp phải thông báo mục đích, phạm vi sử dụng, thời hạn lưu trữ và biện pháp bảo vệ dữ liệu, đồng thời việc chia sẻ cho bên thứ ba chỉ được phép khi có sự đồng ý của người tiêu dùng. Đây là “hàng rào” pháp lý quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng lộ lọt thông tin và lạm dụng dữ liệu.
Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng xác định rõ 7 nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương (như người cao tuổi, trẻ em, người dân vùng sâu xa) và buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chính sách tiếp cận, cung cấp thông tin ở mức độ bảo vệ cao hơn. Hơn nữa, cơ chế Khởi kiện Tập thể là công cụ pháp lý mạnh mẽ cho phép các hội, tổ chức xã hội đại diện cho nhóm người tiêu dùng bị xâm phạm quyền lợi khởi kiện doanh nghiệp vi phạm. Cơ chế này không chỉ giảm gánh nặng chi phí và thủ tục cho từng cá nhân, mà còn là công cụ pháp lý tối thượng để răn đe hành vi gian dối, lừa đảo quy mô lớn.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 tạo nền tảng vững chắc cho việc cập nhật và hoàn thiện các bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xây dựng. Nếu Luật là “án lệnh” về trách nhiệm, thì các Bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” chính là “Bộ hướng dẫn thực hành” giúp doanh nghiệp “chuyển ngữ” các điều khoản pháp lý phức tạp thành hành động cụ thể.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp và nền tảng số, đặc biệt là các sàn thương mại điện tử lớn, đã phải rà soát và thay đổi toàn bộ chính sách nội bộ để đáp ứng tiêu chí mới. Nhóm tiêu chí về bảo vệ dữ liệu cá nhân, trách nhiệm của nền tảng trung gian, hay chính sách hỗ trợ nhóm người tiêu dùng yếu thế, đều được thiết kế dựa trên tinh thần Luật. Điều này buộc các công ty phải bổ sung điều khoản bảo mật thông tin chi tiết, minh bạch hóa chính sách hoàn tiền, công khai quy trình xử lý khiếu nại, và đào tạo bắt buộc cho nhân viên/người bán về đạo đức kinh doanh.
Bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” không còn là công cụ khuyến nghị mềm mà là tiêu chuẩn để phân loại doanh nghiệp. Nhờ có các tiêu chí hành động cụ thể, các doanh nghiệp nhỏ và vừa – vốn thiếu phòng pháp chế chuyên biệt, có thể áp dụng linh hoạt mà vẫn đúng tinh thần luật. Quan trọng hơn, Luật đã chuyển hướng tư duy: Từ “bảo vệ khi xảy ra vi phạm” sang “phòng ngừa và trao quyền” cho người tiêu dùng.
Mỗi doanh nghiệp đạt danh hiệu “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” trở thành minh chứng sống cho việc tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh là một chiến lược phát triển bền vững. Khi doanh nghiệp coi tuân thủ luật là chiến lược, người tiêu dùng ý thức quyền của mình, và Nhà nước kiến tạo khung pháp lý minh bạch, thì thị trường tiêu dùng Việt Nam sẽ chuyển mình từ trạng thái đối lập sang hợp tác và đồng hành, thoát khỏi cái bóng rủi ro của kỷ nguyên số.
VOV.VN - Niềm tin của người tiêu dùng không chỉ được xây dựng từ chất lượng sản phẩm hay giá cả cạnh tranh, mà còn đến từ cách doanh nghiệp tôn trọng, lắng nghe và bảo vệ quyền lợi. Đề án “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” giai đoạn 2021–2025, nhằm hình thành một chuẩn mực mới về văn hóa kinh doanh có trách nhiệm.
Bình luận
Bình luận của bạn sẽ được xét duyệt trước khi đăng
Đang tải bình luận...