Hệ thống bán lẻ vào cuộc giữ chân người tiêu dùng

Xanh hóa chuỗi cung ứng

Trong khuôn khổ Đề án Doanh nghiệp vì người tiêu dùng giai đoạn 2021-2025 được phê duyệt ngày 31/12/2020, năm 2022, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương) xây dựng Bộ Tiêu chí Doanh nghiệp vì người tiêu dùng trong lĩnh vực bán lẻ. Bộ tiêu chí là tập hợp các quy tắc ứng xử của doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực bán lẻ đối với người tiêu dùng, được xây dựng trên cơ sở các quy định của pháp luật hiện hành và tập quán, văn hóa kinh doanh trong ngành bán lẻ, hướng đến vì quyền và lợi ích của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh hiện nay, người tiêu dùng đang dần chuyển dịch sang lối sống xanh, đó là tiêu chí đánh giá việc thực hiện chính sách của doanh nghiệp về thúc đẩy kinh doanh thân thiện môi trường, tiêu dùng bền vững.

Khái niệm “tiêu dùng xanh” không còn xa lạ với người tiêu dùng Việt Nam trong những năm gần đây. Biểu hiện rõ nhất là việc hạn chế sử dụng túi nilon, ống hút nhựa và ưu tiên chọn hàng hóa thân thiện với môi trường. Theo khảo sát của Công ty Nghiên cứu thị trường toàn cầu (NielsenIQ) và Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) có tới 72% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm xanh.

Số liệu từ Bộ Công Thương cũng cho thấy, nhu cầu tiêu dùng sản phẩm thân thiện với môi trường tại Việt Nam tăng trung bình 15% mỗi năm giai đoạn 20210 - 2023. Trong các hệ thống bán lẻ hiện đại, doanh số nhóm hàng dán nhãn xanh hoặc tiêu dùng bền vững tăng 40 - 60% khi có các chiến dịch truyền thông lớn. Các nhóm sản phẩm nổi bật gồm: thực phẩm hữu cơ, bao bì sinh học, sản phẩm thay thế nhựa và đồ gia dụng tái chế. Riêng thị trường thực phẩm hữu cơ năm 2023 đã đạt quy mô 100 triệu USD, tăng 20% so với ba năm trước.

Giới chuyên gia nhận định, xu hướng tiêu dùng xanh đang lan tỏa mạnh, đặc biệt ở giới trẻ. Họ coi việc lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường là một cách thể hiện bản sắc và trách nhiệm xã hội. Tại Hội chợ Mùa Thu 2025 lần thứ nhất - 2025, khu vực trưng bày sản phẩm xanh và sáng tạo thu hút hàng nghìn lượt khách tham quan.

Chị Nguyễn Thị Thu Phong ở phường Xuân Đỉnh, thành phố Hà Nội chia sẻ: “Tôi sẵn sàng chi trả thêm nếu sản phẩm thân thiện với môi trường và có thông tin rõ ràng. Tôi thấy mình sống có trách nhiệm với xã hội hơn khi sản phẩm mình mua có thể phân hủy sinh học, ít gây hại cho môi trường”.

Tuy vậy, giữa nhận thức và hành vi tiêu dùng xanh vẫn còn một khoảng cách đáng kể, chủ yếu do giá cả cao và thiếu minh bạch thông tin về tiêu chuẩn “xanh” nên vẫn chưa tạo được sự tin tưởng cho khách hàng duy trì thói quen tiêu dùng xanh.

Nhanh chóng nắm bắt xu hướng tiêu dùng xanh, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đang xanh hóa chuỗi cung ứng, thúc đẩy kinh doanh thân thiện với môi trường. Theo đó, ban hành và áp dụng quy định về bảo vệ môi trường tại doanh nghiệp; Áp dụng chính sách về kinh doanh thân thiện môi trường trong lựa chọn nguồn cung từ các nhà sản xuất, cung ứng hàng hóa, nguyên liệu đầu vào; Tăng tỷ trọng phân phối các sản phẩm được sản xuất từ các nguyên liệu thiên nhiên, hữu cơ hoặc thành phần đơn giản, ít gây hại đến môi trường và sức khỏe con người; Thực hiện quy trình xử lý các chất thải phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại; Cung cấp các sản phẩm bao bì, đóng gói thân thiện với môi trường cho người tiêu dùng…

Các hội chợ, triển lãm được tổ chức gần đây cho thấy, gian hàng của các doanh nghiệp bao bì phân hủy sinh học, giảm thiểu sử dụng túi nilon, giảm thiểu rác thải nhựa… gây thiện cảm với người tiêu dùng, được nhiều khách hàng ghé thăm, chọn mua. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng quy mô và giảm dần nhựa dùng một lần.

Tuy vậy, với những doanh nghiệp có xu hướng kinh doanh thân thiện môi trường, tiêu dùng bền vững cũng phải đối mặt với rất nhiều thách thức. Chi phí đầu vào cao khiến giá bán lẻ cũng đội lên đáng kể so với hàng hóa truyền thống. Ngoài ra, thiếu bộ tiêu chuẩn thống nhất về sản phẩm xanh khiến người tiêu dùng khó phân biệt hàng thật, hàng giả nên chưa tạo được niềm tin để thúc đẩy sức mua.

Để tiêu dùng xanh trở thành xu hướng chủ đạo, theo các chuyên gia, cơ quan quản lý cần sớm ban hành bộ tiêu chí nhãn xanh quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn nguyên liệu bền vững, ưu đãi tín dụng xanh, nâng cao nhận thức cộng đồng. Các doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình sản xuất, minh bạch thông tin môi trường và cam kết trách nhiệm xã hội.

Hệ thống bán lẻ quyết tâm giữ vững chất lượng hàng hóa

Các doanh nghiệp bán lẻ thực hiện tiêu chí quản lý chất lượng hàng hóa thông qua việc quản lý chất lượng đầu vào; quản lý chất lượng sản phẩm bày bán tại siêu thị, cơ sở bán lẻ; kiểm soát số lượng và hàng tồn kho chính xác; chuẩn hóa quy trình bán hàng để giảm thiểu sai sót; quản lý kho hàng và đơn hàng một cách hiệu quả…

Quản lý chất lượng hàng hóa bán lẻ là điều kiện tiên quyết, sống còn của mỗi doanh nghiệp, trong đó, quản lý chất lượng sản phẩm đầu vào là ưu tiên hàng đầu. Những năm gần đây, hệ thống bán lẻ quyết liệt chống hàng giả, hàng kém chất lượng. Khi hàng giả, hàng kém chất lượng nở rộ, nhiều hệ thống bán lẻ quyết tâm giữ vững chất lượng hàng hóa thông qua việc áp dụng thêm các chính sách nghiêm ngặt từ kiểm soát chất lượng đầu vào đến kiểm soát nội bộ, tăng lấy mẫu kiểm nghiệm.

Hiện nay, các siêu thị, cửa hàng bán lẻ hiện đại đã thực hiện việc xây dựng tuyến kiểm soát hàng trước khi vào siêu thị để giữ chất lượng. Đại diện một đơn vị bán lẻ cho biết, việc kiểm soát chất lượng xuyên suốt trong quá trình cung ứng và bán lẻ là điều đơn vị rất chú trọng. Quá trình vận hành từ trang trại, cơ sở sản xuất đến điểm bán, từ điểm bán đến tay người tiêu dùng thường trải qua nhiều khâu. Những sai sót hoàn toàn có thể xảy ra ở bất cứ khâu nào đó. Nếu không giám sát kỹ, thường xuyên thì khó ngăn chặn kịp thời nếu lô hàng đưa ra thị trường không đảm bảo chất lượng. Trường hợp này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn gây thiệt hại không nhỏ cho thương hiệu doanh nghiệp.

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Văn Đông, chuyên gia trong ngành bán lẻ tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) cho biết, việc sàng lọc nhà cung cấp là điều rất cần thiết đối với đơn vị bán lẻ để có được sản phẩm chất lượng. Việc sàng lọc được thực hiện dựa vào nhiều tiêu chí từ quy trình sản xuất tới năng lực cung ứng… Ở góc độ cơ quan quản lý, TP.HCM đang và sẽ đưa thêm nhiều giải pháp để siết chặt việc kiểm soát chất lượng hàng hóa đầu vào, đặc biệt là hệ thống bán lẻ.

Trong các giải pháp được áp dụng hiện nay, TP.HCM đã triển khai chương trình “Kiểm soát chất lượng hàng hóa trên địa bàn TP.HCM” - gọi tắt là Tick xanh trách nhiệm - với sự tham gia của 11 hệ thống bán lẻ lớn. Một đại diện các hệ thống bán lẻ hiện đại nhấn mạnh, “Tick xanh trách nhiệm” đã trở thành công cụ hiệu quả để kiểm soát chất lượng một cách minh bạch và đáng tin cậy; đồng thời là tiêu chí quan trọng trong quyết định mua sắm của người tiêu dùng hiện nay và được xem là lợi thế cạnh tranh thật sự.

Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM Nguyễn Nguyên Phương cho biết: Ngành Công Thương sẽ siết chặt công tác kiểm tra, giám sát và công bố kết quả; thực hiện lấy mẫu, kiểm tra định kỳ; xử lý và loại bỏ các nhà cung cấp vi phạm; đồng thời đề cử, vinh danh doanh nghiệp “Tick xanh trách nhiệm” tiêu biểu tại từng hệ thống bán lẻ để khuyến khích việc tuân thủ và cạnh tranh lành mạnh.