Suốt hơn một tuần qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky liên tục phát đi thông điệp rằng Kiev sẵn sàng tham gia tháo gỡ điểm nghẽn tại eo biển Hormuz – “huyết mạch” năng lượng toàn cầu đang bị tê liệt do xung đột tại Iran. Tuy vậy, theo ông Zelensky, cho đến nay Ukraine vẫn chưa nhận được bất kỳ đề nghị chính thức nào.

“Chúng tôi đã gửi tín hiệu tới Mỹ và các quốc gia Trung Đông rằng Ukraine sẵn sàng thảo luận về vấn đề eo biển Hormuz”, ông Zelensky hôm 3/4 cho biết.

Nhà lãnh đạo Ukraine cũng lưu ý rằng, trong bối cảnh hiện tại, không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự mình phá vỡ thế phong tỏa tại Hormuz. Ông Zelensky cũng nhắc lại kinh nghiệm của Kiev trong việc thiết lập Hành lang Ngũ cốc ở Biển Đen – sáng kiến mà Kiev đã triển khai thành công nhằm duy trì dòng chảy giao thương trước áp lực lớn từ Moscow.

“Trên nhiều khía cạnh, tình hình hiện nay có nét tương đồng, chỉ khác là lần này liên quan đến năng lượng”, ông nói, đồng thời cho rằng thực tiễn cho thấy chiến sự và các cuộc đàm phán về việc tái mở eo biển Hormuz hoàn toàn có thể diễn ra song song.

Tổng thống Zelensky không loại trừ kịch bản đơn phương kiểm soát tuyến hàng hải theo mô hình Hành lang Ngũ cốc. Tuy nhiên, để hiện thực hóa phương án đó, sẽ cần đến một hệ thống phức hợp gồm các tàu đánh chặn, lực lượng hộ tống quân sự cho tàu thương mại, mạng lưới tác chiến điện tử quy mô lớn cùng nhiều các nguồn lực hỗ trợ khác.

Hành lang an ninh lương thực ở Biển Đen

Vào mùa hè năm 2022, Nga, Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ và Liên Hợp Quốc đã ký kết Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen – một thỏa thuận mang tính bước ngoặt, cho phép ngũ cốc Ukraine được xuất khẩu an toàn từ các cảng nước này ra thị trường toàn cầu, qua đó góp phần hạ nhiệt giá lương thực thế giới.

Thỏa thuận khi đó đã thiết lập một hành lang nhân đạo trên biển. Tuy nhiên, chỉ một năm sau đó, sáng kiến này đổ vỡ khi Nga rút lui và tuyên bố sẽ coi mọi tàu thuyền hướng tới Ukraine là mục tiêu quân sự tiềm năng.

Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Moscow đã triển khai nhiều phương tiện khác nhau để phong tỏa tuyến hàng hải này, “không chỉ dừng lại ở việc sử dụng tàu chiến”. Tuy nhiên, bất chấp áp lực, Ukraine đã từng bước thiết lập các tuyến xuất khẩu thay thế.

Tương quan lực lượng trên chiến trường đang có sự thay đổi lớn. Số liệu tháng 3/2026 cho thấy, lần đầu tiên Ukraine vượt Nga về mật độ triển khai UAV trong các đợt tập kích xuyên biên giới. Trong khi đó, truyền thông Nga đưa tin một tàu chở hàng của nước này đã bị tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine và sau đó được kéo vào bờ do bị hư hại.

Ông Zelensky nhấn mạnh rằng Kiev đã thành công trong việc làm suy yếu đáng kể năng lực của Hạm đội Biển Đen Nga, buộc lực lượng này phải rút khỏi khu vực hành lang vận tải.

Sau đó, Ukraine tổ chức các đội tàu dân sự, kết hợp sử dụng các thiết bị không người lái mặt nước (USV) nhằm vô hiệu hóa hiệu quả các mối đe dọa từ trực thăng tấn công của Nga. Kết quả là, Kiev đã từng bước giành lấy quyền kiểm soát Hành lang An ninh Lương thực.

“Chúng tôi có thể chia sẻ kinh nghiệm này với các quốc gia khác”, ông Zelensky nói, “nhưng hiện chưa có bên nào đề nghị Ukraine trực tiếp tham gia hỗ trợ tại eo biển Hormuz. Các đối tác mới chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu và tham khảo chuyên môn của chúng tôi”.

Ukraine có thể làm gì?

Việc “mở khóa” eo biển Hormuz nhiều khả năng sẽ đòi hỏi một chiến dịch dài hơi, từ rà phá thủy lôi, vô hiệu hóa các mối đe dọa xuất phát từ dọc bờ biển Iran, cho đến nhiệm vụ then chốt là bảo vệ tàu thuyền theo thời gian thực. Đây chính là lĩnh vực mà Kiev cho rằng mình sở hữu kinh nghiệm thực chiến đáng kể.

Trong bối cảnh Iran phụ thuộc lớn vào các dòng máy bay không người lái kiểu Shahed, năng lực đánh chặn trở thành yếu tố quyết định. Ở nhiều đoạn hẹp của eo biển, tàu thương mại di chuyển sát bờ biển Iran, khiến các đòn tấn công có thể tiếp cận mục tiêu chỉ trong vài phút, thậm chí ngắn hơn, làm giảm đáng kể khả năng phản ứng của các lực lượng phòng thủ.

Kinh nghiệm của Ukraine trong việc đối phó với các loại UAV tốc độ cao, chi phí thấp và tầm ngắn vì thế được đánh giá là đặc biệt hữu ích đối với Mỹ cũng như các quốc gia vùng Vịnh – những bên đang tìm kiếm giải pháp bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược này.

Trụ cột cho mô hình bảo vệ của Kiev là các hệ thống USV đa năng, vừa có thể tấn công, vừa có thể phòng thủ. Kiev hiện vận hành nhiều nền tảng không người lái mặt nước (USV), có thể đảm nhiệm cả vai trò tấn công lẫn phòng thủ. Các USV có thể mang theo UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) hoặc thậm chí tích hợp các hệ thống phòng không khác, tạo thành một “lưới lửa” bảo vệ linh hoạt trên biển.

Tiêu biểu trong số đó là các dòng Magura V5, Sea Baby và Mamay – những loại vũ khí đã chứng minh hiệu quả trong thực chiến, bao gồm cả việc tấn công các mục tiêu cỡ lớn như tàu đổ bộ Caesar Kunikov của Nga. Với khả năng linh hoạt cao, các hệ thống này có thể dễ dàng chuyển đổi sang vai trò hộ tống tàu thương mại, duy trì giám sát liên tục và phản ứng tức thời trước mọi mối đe dọa.

Tổng thống Zelensky cũng xác nhận, việc triển khai các năng lực này là nội dung trọng tâm trong các thỏa thuận hợp tác quốc phòng vừa được Ukraine ký kết với các quốc gia vùng Vịnh.

Lý do của Ukraine

Ukraine đã đồng ý chia sẻ với các quốc gia vùng Vịnh kinh nghiệm vận hành “hệ sinh thái” phòng không mà họ tích lũy được qua nhiều năm xung đột với Nga, từ các nền tảng máy bay không người lái trên biển, năng lực tác chiến điện tử cho tới công nghệ đánh chặn, nhằm đối phó hiệu quả với các mối đe dọa từ UAV của Iran.

Theo Tổng thống Volodymyr Zelensky, một phần trong số các hệ thống này hoàn toàn có thể được triển khai để góp phần giải tỏa tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz. Nhận định này được ông Zelensky đưa ra từ đầu tháng 3/2026, trong bối cảnh Kiev công bố các thỏa thuận hợp tác quốc phòng kéo dài 10 năm với Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất.

Vượt khỏi khuôn khổ ngoại giao, những cái bắt tay với khu vực vùng Vịnh đang mở rộng cánh cửa để vũ khí nội địa Ukraine tiến ra thị trường thế giới. Dòng vốn thu được từ đây không chỉ giúp Ukraine củng cố năng lực phòng thủ không phận mà còn nuôi dưỡng hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng trong nước, đảm bảo nguồn lực tài chính cho một cuộc đối đầu dài hơi với Nga.

Nhìn rộng hơn, Ukraine đang khéo léo biến những biến động từ xung đột Iran và sự leo thang tại Trung Đông thành một đòn bẩy chiến lược. Kiev không chỉ nỗ lực khẳng định vị thế trong các cấu trúc an ninh khu vực, mà còn đang thực hiện bước chuyển mình mạnh mẽ, từ một quốc gia phụ thuộc vào viện trợ quân sự trở thành bên cung cấp giải pháp an ninh và năng lực thực chiến cho các đối tác quốc tế.

Phá phong tỏa bằng hỏa lực: Tiền lệ từ Biển Đen và cảnh báo cho Hormuz

VOV.VN - Từ kinh nghiệm phá thế phong tỏa ở Biển Đen, Ukraine cho thấy biện pháp quân sự có thể làm thay đổi cục diện khi ngoại giao bế tắc. Tuy nhiên, bài học này cũng đặt ra cảnh báo lớn cho eo biển Hormuz – nơi rủi ro xung đột và hệ lụy toàn cầu còn phức tạp hơn nhiều.