Tuyên bố chung được đưa ra chưa đầy 24 giờ sau phát ngôn gây tranh cãi của ông Trump, đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý trong cách các đồng minh thân cận nhất của Mỹ phản ứng trước những căng thẳng leo thang liên quan đến vấn đề chủ quyền và an ninh tại Bắc Cực.
Trong những tháng gần đây, châu Âu chủ yếu lựa chọn con đường ngoại giao mềm mỏn nhằm tìm kiếm một lối thoát cho cuộc chiến Ukraine. Tuy nhiên, tuyên bố cứng rắn hôm 18/1, cùng với việc một số nước châu Âu điều binh sĩ tới Greenland tham gia cuộc tập trận “Arctic Endurance” do Đan Mạch chủ trì, cho thấy chiến lược ấy đang có dấu hiệu thay đổi.
Trong tuyên bố chung hiếm thấy về mức độ mạnh mẽ, Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan khẳng định rõ ràng rằng việc triển khai lực lượng tới Greenland “không gây ra mối đe dọa đối với bất kỳ ai”, đồng thời nhấn mạnh đây là hoạt động mang tính phòng thủ và minh bạch.
Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen cho biết, trong cuộc gặp các phóng viên tại Oslo, rằng Copenhagen đã mở kênh đối thoại với Washington từ tuần trước và “sẽ không từ bỏ con đường đó”.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục đi đúng lộ trình, trừ khi phía Mỹ lựa chọn một hướng đi khác", ông nói.
Cùng tại cuộc họp báo, Ngoại trưởng Na Uy Espen Barth Eide nhấn mạnh lập trường cứng rắn hơn: “Chúng tôi sẽ không chấp nhận bị gây áp lực. Những lời đe dọa như vậy, đặc biệt là về thuế quan, là hoàn toàn không thể chấp nhận được giữa các đồng minh thân cận".
Sáu trong số tám quốc gia bị Washington nhắm tới là thành viên của Liên minh châu Âu (EU). Sau cuộc họp khẩn cấp giữa các đại diện quốc gia EU vào Chủ nhật, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cho biết các nhà lãnh đạo đã nhất trí rằng “thuế quan sẽ làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương và đi ngược lại tinh thần của các thỏa thuận thương mại EU–Mỹ”.
Trong tuyên bố sau cuộc họp, ông Costa nhấn mạnh EU sẵn sàng “tự vệ trước mọi hình thức cưỡng ép”, đồng thời cho biết ông sẽ triệu tập một hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo EU vào cuối tuần này để bàn cách ứng phó.
Thông báo của ông Trump hôm 17/1 được xem là phép thử đầy rủi ro đối với các mối quan hệ đối tác chiến lược của Mỹ tại châu Âu. Tổng thống Mỹ dường như đã ám chỉ việc sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép nhằm buộc các bên phải đàm phán về quy chế của Greenland – vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch mà ông Trump coi là có ý nghĩa then chốt đối với an ninh quốc gia Mỹ.
“Chúng tôi hoàn toàn đoàn kết với Vương quốc Đan Mạch và người dân Greenland", tuyên bố chung khẳng định. “Tiếp nối tiến trình đối thoại đã được khởi động từ tuần trước, chúng tôi sẵn sàng trao đổi trên cơ sở tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ – những nguyên tắc mà chúng tôi kiên quyết bảo vệ. Các mối đe dọa áp thuế không chỉ làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương mà còn có nguy cơ dẫn tới một vòng xoáy đi xuống nguy hiểm".
Ngay lập tức, những câu hỏi pháp lý cũng được đặt ra về khả năng Nhà Trắng có thể thực thi các biện pháp thuế quan đối với EU như thế nào, cũng như liệu ông Trump có đủ thẩm quyền theo luật pháp Mỹ để hành động đơn phương hay không – đặc biệt trong bối cảnh việc viện dẫn các quyền lực kinh tế khẩn cấp đang bị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét.
Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại EU, bà Kaja Kallas, cảnh báo rằng bất kỳ sự chia rẽ nào giữa Mỹ và châu Âu cũng sẽ chỉ mang lại lợi ích cho Trung Quốc và Nga. Trên mạng xã hội, bà nhấn mạnh: “Nếu an ninh của Greenland bị đe dọa, vấn đề này hoàn toàn có thể được xử lý trong khuôn khổ NATO".
Trong thời gian qua, châu Âu đã nỗ lực giữ ông Trump ở “phía mình” nhằm đảm bảo sự ủng hộ then chốt của Mỹ đối với Ukraine – từ chia sẻ thông tin tình báo cho Kiev cho tới vai trò của Washington trong việc bảo đảm an ninh nếu đạt được một thỏa thuận hòa bình với Nga.
Rasmus Søndergaard, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, nhận định lời đe dọa của ông Trump là “chưa từng có tiền lệ”, bởi thuế quan vốn thường xuất phát từ tranh chấp thương mại, chứ không phải từ bất đồng lãnh thổ giữa các đồng minh. Theo ông Søndergaard, mối đe dọa thuế quan của ông Trump vô tình tạo ra một “sân chơi cân bằng” hơn cho châu Âu: EU không thể đối đầu với Mỹ về quân sự, nhưng lại sở hữu sức nặng kinh tế đủ lớn để đáp trả bằng các biện pháp thương mại tương xứng.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông đã trao đổi với ông Trump và sẽ tiếp tục làm việc về vấn đề này, đồng thời bày tỏ mong muốn gặp Tổng thống Mỹ bên lề Diễn đàn Davos vào cuối tuần. Những ngày qua, ông Rutte bị chỉ trích vì né tránh các câu hỏi liên quan đến Greenland và nguy cơ căng thẳng trong nội bộ NATO.
Tại London, Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng đã điện đàm với ông Trump. Một phát ngôn viên Phủ Thủ tướng cho biết ông Starmer nhấn mạnh rằng “việc áp thuế lên các đồng minh chỉ vì họ theo đuổi an ninh tập thể của NATO là sai trái”. Cuộc trao đổi này diễn ra sau các cuộc tham vấn giữa Anh với ông Rutte, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen.
Không chỉ ở châu Âu, động thái của ông Trump còn vấp phải chỉ trích mạnh mẽ ngay trong nước Mỹ. Thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly cho rằng việc đe dọa áp thuế lên các đồng minh sẽ khiến người dân Mỹ “phải trả giá đắt hơn để theo đuổi một vùng lãnh thổ mà chúng ta không thực sự cần”.
Cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence cũng cho rằng cách tiếp cận của ông Trump là sai lầm và có nguy cơ làm rạn nứt các liên minh cốt lõi của NATO, dù vẫn ủng hộ khả năng Mỹ sở hữu Greenland trong dài hạn.
Bình luận
Bình luận của bạn sẽ được xét duyệt trước khi đăng
Đang tải bình luận...