Thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ hồng cầu khỏe mạnh để đáp ứng nhu cầu vận chuyển oxy. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu. Hiểu rõ nguyên nhân và nhận biết các dấu hiệu giúp việc điều trị, kiểm soát tình trạng này hiệu quả hơn.

Những nguyên nhân thường gặp gây thiếu máu

Thiếu máu có nhiều nguyên nhân, thường liên quan đến việc cơ thể giảm sản xuất hồng cầu hoặc mất quá nhiều hồng cầu.

Các nguyên nhân phổ biến gồm:

• Thiếu chất dinh dưỡng: Thiếu vitamin B12, sắt hoặc protein.
• Suy dinh dưỡng: Chế độ ăn không cung cấp đủ các chất cần thiết để tạo hồng cầu.
• Các vấn đề ở đường tiêu hóa: Cơ thể hấp thu chất dinh dưỡng kém.
• Mất máu: Chảy máu cấp do chấn thương hoặc mất máu kéo dài do xuất huyết tiêu hóa, bệnh ở bàng quang hay kinh nguyệt nhiều.
• Bệnh bẩm sinh: Chẳng hạn bệnh hồng cầu hình liềm.
• Ung thư hoặc điều trị hóa chất.
• Bệnh mạn tính: Các bệnh liên quan đến gan hoặc thận.
• Phơi nhiễm chì: Từ những nguồn như sơn chứa chì hoặc nước bị ô nhiễm.
• Nhiễm trùng: Chẳng hạn sốt rét, thường gặp tại một số vùng nhiệt đới.

Một số nguyên nhân, như mất máu do chấn thương, có thể gây thiếu máu đột ngột và nghiêm trọng. Một số bệnh ung thư tiến triển nhanh cũng có thể khiến tình trạng thiếu máu xuất hiện trong thời gian ngắn. Ngược lại, nhiễm độc chì hoặc bệnh gan có thể tiến triển chậm, khiến thiếu máu hình thành dần.

Thiếu máu có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng thường gặp hơn ở người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và phụ nữ mang thai.

Nhận biết các triệu chứng thiếu máu

Dù nguyên nhân khác nhau, thiếu máu thường gây ra những biểu hiện tương tự:

• Mệt mỏi, giảm năng lượng so với bình thường.
• Cảm thấy lạnh hơn bình thường.
• Chóng mặt.
• Đau đầu.
• Da nhợt nhạt, đặc biệt ở môi, ngón tay và ngón chân.
• Dễ cáu gắt.

Tùy nguyên nhân, người bệnh có thể xuất hiện thêm những triệu chứng khác. Các biểu hiện này có thể liên quan đến bệnh nền gây thiếu máu, thay vì do thiếu máu trực tiếp gây ra:

• Thèm ăn những thứ không phải thực phẩm: Có thể gặp ở người thiếu máu do thiếu sắt.
• Vàng da, vàng mắt: Có thể đi kèm bệnh gan.
• Tiêu chảy: Có thể liên quan đến tình trạng kém hấp thu ở đường tiêu hóa.
• Bụng chướng: Có thể xuất hiện ở người mắc ung thư bàng quang, gan, thận hoặc dạ dày.
• Sụt cân: Có thể liên quan đến ung thư hoặc các nguyên nhân gây suy dinh dưỡng.

Những triệu chứng đi kèm có thể giúp bác sĩ tìm nguyên nhân thiếu máu. Với người đã được chẩn đoán mắc bệnh nền, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi các dấu hiệu cho thấy bệnh đang nặng lên.

Khi nào cần đi khám?

Nếu xuất hiện tình trạng da nhợt nhạt, đau đầu, chóng mặt hoặc mệt mỏi, người bệnh nên sớm đi khám để xác định nguyên nhân, tránh bỏ qua tình trạng thiếu máu cần điều trị.

Các xét nghiệm có thể được sử dụng gồm:

• Công thức máu.
• Phết máu ngoại vi.
• Các xét nghiệm đánh giá tình trạng sắt.

Tùy kết quả, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm để tìm bệnh lý tiềm ẩn.

Thiếu máu nặng có thể cần cấp cứu

Thiếu máu có nhiều mức độ. Ngay cả trường hợp nhẹ cũng cần được đánh giá và điều trị phù hợp, trong khi thiếu máu nặng có thể trở thành tình trạng cấp cứu. Thiếu máu có thể xuất hiện cấp tính hoặc diễn biến mạn tính rồi đột ngột nặng lên.

Người bệnh có thể chóng mặt dữ dội hoặc mất ý thức. Trong những trường hợp nghiêm trọng, thiếu máu có thể dẫn đến suy tim, khiến não và các cơ quan khác không được cung cấp đủ oxy.

Những dấu hiệu cần được cấp cứu gồm:

• Cảm giác sắp ngất.
• Đánh trống ngực, tim đập nhanh.
• Huyết áp thấp.
• Khó thở.
• Mất ý thức.

Ngoài ra độ bão hòa oxy trong máu thấp là một dấu hiệu cần chú ý. Nếu xuất hiện những biểu hiện trên, người bệnh cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Người mắc thiếu máu mạn tính nên trao đổi với bác sĩ để có kế hoạch xử trí khi triệu chứng nặng lên, bao gồm khi nào cần liên hệ bác sĩ, đi khám khẩn hoặc đến cơ sở cấp cứu.

Điều trị thiếu máu cấp, mức độ nặng

Thiếu máu cấp tính nghiêm trọng có thể cần truyền máu. Máu được lựa chọn phù hợp và kiểm tra tương hợp trước khi truyền nhằm bổ sung lượng hồng cầu cần thiết, hạn chế nguy cơ tổn thương cơ quan hoặc tử vong. Tùy tình trạng, người bệnh có thể cần truyền dịch, bổ sung điện giải, dùng thuốc điều chỉnh huyết áp hoặc hỗ trợ oxy.

Sắt hoặc vitamin B12 có thể được bổ sung để cơ thể sản xuất đủ hồng cầu khỏe mạnh nếu có chỉ định. Các phương pháp điều trị khác phụ thuộc vào nguyên nhân gây thiếu máu, chẳng hạn dùng thuốc chống ký sinh trùng trong trường hợp mắc sốt rét.

Kiểm soát thiếu máu hằng ngày

Điều trị nguyên nhân giúp cải thiện số lượng hoặc chức năng hồng cầu. Người thiếu sắt hoặc vitamin B12 có thể được chỉ định bổ sung những chất này. Tuy nhiên, chúng không phù hợp với mọi dạng thiếu máu, vì vậy cần xác định nguyên nhân trước khi tự dùng sản phẩm bổ sung.

Chế độ ăn lành mạnh, cân đối góp phần phòng ngừa thiếu máu do thiếu dinh dưỡng. Cần bảo đảm cung cấp đa dạng vitamin và khoáng chất, đặc biệt là sắt, axit folic và vitamin B12. Người ăn chay, nhất là ăn thuần chay, có thể cần bổ sung vitamin B12 nếu chế độ ăn không cung cấp đủ. Việc bổ sung nên được trao đổi với nhân viên y tế.

Trong các lần khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm công thức máu có thể giúp phát hiện thiếu máu để chẩn đoán và điều trị. Với một số bệnh mạn tính như bệnh hồng cầu hình liềm, người bệnh có thể cần điều trị duy trì nhằm hạn chế những đợt thiếu máu nặng.

Thực phẩm cực sẵn ở chợ, tốt chẳng kém thuốc bổ, ngừa thiếu máu

VOV.VN - Lươn từ lâu đã được biết đến là một loại thực phẩm bổ dưỡng, xuất hiện phổ biến trong ẩm thực Việt Nam. Theo Đông y lẫn Y học hiện đại, lươn không chỉ mang lại hương vị thơm ngon mà còn là một "vị thuốc" giúp bồi bổ cơ thể và hỗ trợ phòng điều trị nhiều bệnh lý.